Kûy a Spî

5 Mart 2012

ŞEYH SAÎD HAREKETİNDE FEDAKAR BİR KADIN PORTRESİ " MIRRÎ'Lİ GOREXAN "





ŞEYH SAÎD HAREKETİNDE FEDAKAR BİR KADIN PORTRESİ ,

 

       " MIRRÎ'Lİ GOREXAN "



              GUEWDERE "MIRRÎ" BAHÇELÎ KÖYÜ



- Bu makalemde Çemê Murad'ın gelini olan Gorexan'ın yaşam öyküsünü anlatmaya çalışacağım. 


- Gorexan, Şeyh Said hareketinin debdebeli komutanlarından Yib Mehun'un eşidir. Aslen

  Çolig/Mırri köyünden olup, Key Xelun ailesindendir.

  ismi saygıyla anılan bir Kürd kadınıdır.

 

- Kürd toplumunda kadın, diyebiliriz ki tarih boyunca yaşamın birçok alanında aktif şekilde yer almıştır.

- Sanat, siyaset ve kültürle uğraşan, savaşa, sürgüne, idama giden, teslim olmaktansa kendini uçurumlardan

  atan, yaralıyken düşmanın değil, kendi veya arkadaşının silahından şehadete ulaşmayı tercih

  eden birçok örnekler vermek mümkündür.

- Kadınlar toplumun duygu ve düşüncelerini, anlayışını, kültür ve ahlak bilincini yansıtan 

  öznelerdir.

- Bir toplumu analiz etmedeki en önemli ölçütlerden biri de o toplumun kadınına bakmak ve o toplumun kadını ele almaktır.

- Ben de bu makalemde bir Kürd kadını olan Gorexan'ı anlatmaya çalışacağım.

- Gorexan' ın yaşam öyküsünde, bağrı yanık çilekeş, ve fedakar Kürd kadınının fotoğrafını

  göreceksiniz.

- Gorexan annenin şahsında Kürd kadınlarının eşini, çocuklarını, ailesini, kardeşlerini nasıl

  korduğunu, en zor

  dönemde vefasını  nasıl gösterdiğini gelecek kuşaklara aktarılması umuduyla sizlerle

  paylaşıyorum.


*****


- 1925 Şeyh Said hareketinde Xarpet cephesi dağılınca, kürd kuvvetleri Çolig'e doğru geri 

  çekilirler.

- Mendo ve çevresinde türk ordusuyla yaşanan o tarihi çatışmadan sonra Yib Mehun, Şeyh

  Hüsen, Hüs Wasmunu ve bağlı savaşçılar Çolig çevresine geri dönerek gerilla savaşı verirler.

- Türk devleti direniş gösteren kürd savaşçılarına karşı gerilla savaşında yetersiz kalınca, 

  günümüzde de uygulanan insani ve ahlaki olmayan kirli yöntemlerini devreye sokar.

- Bu yöntem, direnişçilerin savunmasız aile fertlerini, eş ve çocuklarını yakalayıp, taciz etmek, 

  toplum içinde küçük düşürmek, eziyet ve ızdırap çektirmektir.

- Yib Mehun'un eşi Gorexan da genç bir kürd annesi olarak eşinin direnişine layık olabilmek , 

  türk askerleri ve "çetê huqumat"ın (korucuların) baskılarından korunmak için beş çocuğunu da

  yanına alarak, Miri köyünü terkeder, dağlara sığınır.


*****


- Kürdler, tarih boyunca tek dostlarının dağlar olduğunu, çok iyi biliyorlar.

- Geçmişte bazen sınırlı destek almışlarsa da hep yarı yolda bırakılmışlardır ve arkadan

   hançerlendikleri için kimseye fazla güvenmezler.

- Tarihimize baktığımızda, güvenmemek ve inanmamak için bolca nedenimiz olduğunu görürüz.


- Gorexan aç, susuz ve yardımsız kaldı ama utanç duyacağı hiç bir şey yapmadı.

- İnsanı insan yapan erdemlerden biri de budur. Bugün çocukları ve torunlarına örnek kalan

  mirasta budur.

- Gorexan'ı ve çocuklarını evine alıp yardım etmenin bedeli türk devletince o dönemde köy 

  yakmadır, ölümdür, zulümdür, sürgündür, zindandır.

- Gorexan beş çocuğunu korumak amacıyla kışın ortasında Guewdere mıntıkasında Pakuni, 

  Soran, Miyalan,Tanzut ve çevredeki diğer yerleşim birimlerini gizliden dolaşır ve buralarda halka

  sığınmak ister.

- Kardeşin kardeşe, babanın evlada sahip çıkamadığı, her yanı ateş ve barutun sardığı o ortamda

  Gorexan  beş çocuğuyla hiçbir köy tarafından maalesef kabul edilmez.

- Çünkü !  başta Gorexan'ın köyü olmak üzere her yörede türeyen işbirlikçi çeteler (milisê 

  huqumat)  türk askerleriyle beraber halka kin ve nefret saçıyor, adeta kan kusturuyorlardı.

- Guewdere ahalisi Gorexan'a kışın o soğuğunda isteyipte sahip çıkamadağıiçin vicdan azabı 

  çekiyordu. Türk ordusu ve milisê huqumatın zulmü, vicdan azabı ve insanlıktan daha ağır

   basıyordu. İşte kürdlerin o dönem içinde bulunduğu ortam buydu.


*****


- Gorexan çaresizce hala 10 yaşını doldurmayan büyük oğlu ve daha kundakta altı aylık olan 

 bizlerin zazaca "gerguş" dediğimiz Elmas bebeği ve diğer üç çocuğuyla hiç kimsenin haberi

 olmadan akşam üstü Pakuni köyünden yönlerini 4,5 km uzaklıktaki Zuexpa'ya (Zoxpa), yani 

 benim köyüme doğru çevirirler.

- Pakuni köyüyle Zoxpa köyü arasında yer alan Gema Qic (Serbun), Dueş , Lewê Querciyer,

  Gema Pil, Mazmerg ve en son Begler şeklinde Kırdki/zazaki orjinal isimlerle anılan 

  güzergahlardan geçerler.

- Değerli okuyucular bu isimlerin türkçesi yok. Bu mıntıkaların isimleri zazaca olduğundan halk

  arasında da halen yazdığım gibi anılırlar.

- Begler mıntıkasında Gorexan ve çocukları o gece kar ve tipinin gazabına yakalanırlar.

- Köye tahminen bir kilometrelik bir mesafe kalınca Gorexan ve beş çocuğu çaresiz 

  kalırlar. Çocukların hepsi küçük oldukları için yardıma muhtaçtırlar ve bu nedenle donma

  tehlikesi yaşarlar.

- Gorexan kucağındaki 6 aylık ve kundakta olan Elmas bebeği donmaması için özenle korumaya

  almış, 10 yaşındaki oğlu dışında 4, 6 ve 8 yaşındaki diğer üç çocuğu artık adım atamaz hale

  gelirler.

- Zoxpa köyüne tahminen bir km.lik bir mesafe kalmıştır.

- Gorexan çaresizce önünde iki seçenek olduğunu görür.  Ya Elmas bebekle beraber hepsi

  donarak öleceklerdir ya da Elmas bebekten vazgeçerek diğer çocuklarını kurtaracaktır. 

- Amansız şartlar karşısında bu denli zorlu bir tercih yapmaya zorlanır.

- Bir anne için verilebilecek kararların en zoru  karar olsa gerek,

- Gorexan, analık içgüdüleri ve şefkatiyle savaş halindedir. 

 Kendi hesabıyla işin içinden en az zararla nasıl sıyrılacağını düşünmektedir. 

- Düşündüğü mal ziyanı değildir, evlatlarının yaşamıdır, telafisi imkansız acılara yol açacak evlat

   zaiyatıdır.

- Gorexan ikinci tercihi seçer, Zoxpa'ya bir an evvel yetişip felaketten az acıyla da olsa kurtulmak

   ister.


******


- Gorexan çaresizlik içinde yüreği dağlanırcasına kendisine eşinin yadigârı olan Elmas bebeği

  kundakta, çok sıkı ve özenle sarılmış bir şekilde o vahşi coğrafyanın karlarla kaplı ikliminin

  insafına bırakır.

- Gorexan yönünü tam da Çeme Murad'ın  karşı tarafında bulunan kutsal Ko-Spi'ye ve eteğindeki

  Şeyh Şerif'in babası Şeyh Mustafa'nın türbesine çevirir.

- Gorexan dua ederek; "Ey Şeyh Mustafa Efendi Kelaxsi ve Ko Spi! Şeyh Said'in dedesi Şeyh Ali 

 Septi Palu'ya geldiğinde Osmanlı'nın beyleri onları kabul etmedi, sizler onları o kutsal coğrafyada

 misafir edip, korumadınızmı? Aynı himmeti bize de gösterin, duanız ve kutsal himayeniz benim ve

 çocuklarımın üzerine de olsun" diyerek acıyla yakarır.

 

- Gorexan aynı şekilde Şeyh Said Efendi'nin dedesinin türbesine yönünü çevirerek "Ya Şeyh Ali

  Pali" diye feryad ederek aynı dilekte bulunur. 

- Ve en son.. başını göğe çevrir, her iki elini kaldırarak; "Ya Rabbim, beni ve çocuklarımı, türk

  ordusundan ve onların yerel işbirlikçi çetelerinin zulümünden kurtar.

- Adeta sitem edercesine; "Allahım görmüyormusun? Kendi toprağımızda dahi bize rahatlık yok"

  der.


******


- Gorexan, yükü az da olsa hafiflemiş bir şekilde, ayakta hala durabilen on yaşındaki çocuğunun

  diğer çocuklarına yardımıyla hep birlikte zar-zor Zoxpa köyüne ulaşmayı başarırlar.

-  Köyün hemen girişinde Ali Dayı (Eli Eyş)in evine dayanırlar.

- Ali Dayı, Gorexan'ı çocuklarıyla görünce içi daralır ve gözleri yaşarır. 

- Bedeli ölüm de olsa Yib Mehun gibi yiğit bir insanın çocuklarına sahip çıkmak benim için 

  bir namus borcudur, der ?

- Gorexan içerir girer girmez Ali Dayı'ya; Elmas bebeği yolda çaresizce karın üzerine bırakıp,

  ancak kendilerini kurtarabildiklerini anlatır.

- Ali Dayı hemen harekete geçer, yarım saat sonra yol güzergahının hemen üzerine, 

  vahşi koşulların insafına bırakılan Elmas bebeğe ulaşır.

- Elmas bebeğin suratı kızarmış ve donma tehlikesi geçirmiş olmasına rağmen hala nefes alıp

  verdiğini Ali Dayı hisseder.

- Elmas bebek köye ulaştırılır ama ilerki günlerde nazik bedeninin verdiği tepkilerden zatürreye

  yakalandığı anlaşılır.

- Gorexan'ın çocuklarıyla yaşadığı çile zaten onulmazdır, yatacağı bir yatağı, saklanacağı bir evi

   yoktur.

-  Elmas bebeğe o günkü şartlarda ilaç tedavisi yada ve tıbbi müdahele mümkün degildir. 

- Elmas bebek o gece soğuğuna maruz kaldığı vahşi iklimin gazabından kurtulmaz ve altı ay sonra

  ölür.


- Elmas, doğan her bebek gibi günahsızdır, bir melek kadar da masumdur.


*****


- Gorexan, Zoxpa köyünde uzun süre kalır. Eli Dayı gibi fedakar ve yürekli insanlar Yib 

 Mehun'dan yadigâr kalan çocuklarına sahip çıkarlar.

- Bu olay memleketimde hala anlatılır, durulur. Eli Eyş'de saygıyla anılır.

- Yib Mehun'un en küçük oğlu Hıdır amca hala hayattadır.

- Çolig'de bir araya geldiğimizde bana ilk sözü hep şuydu; "Sen benim küçük xalomsun, dayım

  sayılırsın.."

 

- Hıdır Amca devamla; "Ben Zoxpalıları her gördüğümde hem duygulanır hem de gururlanırım. 

- Eg este mı eye Yib Mehunse, gueşt miz eye Zoxpayıcuno.

 

" (türkçesi; eğer benim kemiğim babam Yib Mehuna aitse, etim de Zoxpalılarındır)

 

- Ben de ona olan sevgi ve saygımdan dolayı espriyle derdim ki; "Ape Hıdır, biz 

 emanetimize sonuna kadar bağlı olduğumuzu bilenlerdeniz. 

- Sen bize, Yib Mehun'dan kalan bir yadigarsın."

- Hıdır Amca bu yaşananları anlatırken içerlenir, biraz da tarihin derinliklerine dalarak yaşadığı

  duyguları kendinden geçercesine usulca anlatırdı.


Son söz olarak :


-  Mırri'li Gorexan  bir kürd dilberi olmanın yanında, tam bir kürd fizyonomisine sahip, 

  simasından yiğitlerin cesareti okunan bir Kürd kadını olduğunu yaşamıyla ispat etmiştir.

- Kürd toplumunda fedakar, direngen ve çilekeş kadın tipinin temsilcisi sayılan Gorexan gibi 

  tarihe mal olmuş kadınlarımızın ruhları şad olsun,


Selam ve saygılarımla.


Orhan Zuexpayıj
 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder